1. Ana Sayfa
  2. Doğa
  3. Vatoz Balığı Nedir? Türleri, Saldırısı, Manyetik Alan

Vatoz Balığı Nedir? Türleri, Saldırısı, Manyetik Alan

Vatoz Balığı Nedir? Türleri, Saldırısı, Manyetik Alan
1

Vatozlar(hayır vatos yada vantuz değil), suda zarif bir şekilde süzülen ve gözleme benzeri gövdeleri ile anında tanınan balıklardır. Dünya okyanuslarının yanı sıra bazı tatlı su nehirleri ve göllerinde yaklaşık 200 tür vatoz balığı yaşar. Dünyanın dört bir yanındaki vatozlar, hayatta kalmalarına yönelik tehditlerle karşı karşıya.

Vatoz Balığı Nedir?

Vatozlar tıpkı Köpekbalıkları gibi insan kulaklarına şekil veren yarı esnek bir protein olan kıkırdaktan yapılmış kemiksiz iskeletleriyle karakterize edilen elasmobranch adı verilen bir hayvan sınıfına ait canlılardır. Vatozun düz gövdesi okyanusun, nehrin veya gölün dibinde sorunsuz şekilde kalmasına izin verir ve avını yerde avlarken yukarıda yüzen yırtıcılara karşı kendini kamufle etmesini sağlar. Gözleri vücudunun tepesinde, ağzı ise dibindedir. Vatozlar genellikle tırtıklı, toksin dolu bir dikene sahip kuyruklara sahiptir. Bir vatoz kendini tehdit altında hissederse, dikenli kuyruğunu yukarı kaldırabilir ve potansiyel yırtıcıları yaralayabilir.

National Geographic’e göre vatozlar, bir yemek tabağı kadar küçüklükten(cüce vatoz) kuyruk dahil 5 metre uzunluğa kadar değişiyorEn büyük tür, güneydoğu Asya’daki nehirlerde bulunan dev tatlı su vatozudur (Himantura chaophraya). Bazı tatlı su vatozlarının 590 kg ağırlığa kadar ulaştığı bilinmektedir. 

Vatoz Türleri, Manta ve Kartal Vatozları Farkı

Vatozlar, manta vatozları(deniz şeytanı) ve kartal vatozları hepsi birbiriyle ilişkilidir ve aynı türe aittir ancak her biri farklı ailelerde bulunur ve çeşitli şekillerde birbirinden farklıdır. Vatoz ailesinin en popüler ve bilindik üyeleri şu şekildedir:

  • İri Vatoz Balığı
  • Cüce Vatoz Balığı
  • Borneo Kelebek Vatoz Balığı
  • Leopar Vatoz Balığı

Florida Müzesi’ne göre, benekli kartal vatozu ( Aetobatus narinari ) gibi kartal vatozları, köşeli kanatlarına ve manta vatozların sahip olmadığı ayrı bir buruna sahiptir. Kartal vatozları ayrıca kuyruklarının yakınında yuvarlak pelvik yüzgeçlere sahiptir ve kuyruğun kendisi bir manta vatozundan veya normal bir vatoz çok daha uzundur. 

Vatozlardan manta vatozlarını ayırt etmenin kolay bir yolu, vatozların ağızlarının etrafında yüzgeçleri bulunmazken, manta vatozların ağızlarının her iki tarafında iki küçük yüzgeç olmasıdır. 
(Bunlar manta vatozlarıdır.) 

Vatoz Balığı Ne Yer?

SeaWorld Orlando’ya göre vatozlar solucanlar, istiridye ve karides gibi dipte yaşayan canlıları yer. Tatlı su vatozları da bölgesel olarak değişmekle birlikte genellikle böcekleri yer. 

Missouri, St. Louis’deki Washington Üniversitesi’nden bir biyolog olan Kyle Newton göre, bu yaratıklar (ve diğerleri) suda hareket ettikçe bir biyoelektrik alan veya bir tür elektriksel imza oluşturuyorlar. Vatozlar, ampullae of Lorenzini adı verilen özel bir duyu organları ağı kullanarak çevrelerindeki hayvanların biyoelektrik alanlarını tespit edebilmektedir. National Geographic’e göre bu duyu organları, vatozun ağzının yakınında bulunan ve hayvanın derisinde küçük kara delikler gibi görünen küçük, sıvı dolu elektrik reseptörleri. Tüm köpekbalıkları, akciğer balığı ve mersin balığı da dahil olmak üzere birkaç başka balık türünün de Lorenzini Ampulleri’ne(bahsedilen organın) sahip olduğu bildirilmiştir. 

Vatozlar, Lorenzini Ampulleri’nin yardımıyla avlarını bulup yakaladıklarında, sert dişlerini kurbanlarının kabuklarını kırmak için kullanır. Bu kadar yoğun kullanım karşısında çabuk eskiyen dişler

Vatozlar çoğu zaman yuvarlak, düz azı dişlerine sahiptir ancak çiftleşme mevsimi boyunca erkek vatozların dişleri, köpekbalığı dişleri kadar sivri (veya büyük) olmasa da sivri uçlu hale gelir. Vatozlar oldukça kaygan olduğundan, erkek vatoz üreme sırasında kendisini bir eşe sabitlemek için daha keskin dişlerini kullanır. Dişilerde genellikle çiftleşmeden kaynaklanan izler kalır. 

Vatozların ağızlarını çevreleyen Lorenzini Ampulleri(ampulla Lorenzini) adı verilen küçük bir duyu organları ağı vardır. 
Organlar, vatozun sudaki diğer hayvanların oluşturduğu biyoelektrik alanları tespit etmesini sağlar. 

Vatoz Balığı Türleri & Vatozlar Ne Zaman Çiftleşir? 

Çiftleşme mevsimi birkaç ay sürer (bu süre vatoz türüne bağlıdır).

Dişi vatozların genellikle 6 ay ile 2 yıl arasında değişen uzun gebelik sürelerine sahiptir. National Geographic Kids’e göre, yılda bir kez iki ila altı yavru doğumu yapma eğilimindedirler. 

Cüce vatozların birçoğu 6-8 yıla yakın yaşıyor. Güneydoğu Asya’nın dev tatlı su vatozları gibi bazı daha büyük tatlı su türleri ise 25 yıl veya daha uzun yaşayabilir, ancak bilim adamlarının elinde bu konuda yapılmış herhangi kesin bir çalışma henüz yok. 

İğneli Vatoz Saldırısı ve Sokması

2006 yılında Avustralyalı televizyon yıldızı Steve Irwin, bir vatozun dikenli kuyruğu kalbine saplandığı için öldü. Popüler şovu “The Crocodile Hunter” ile tanınan Irwin, bir vatozun çok yakınında yüzdüğü sırada, “Okyanusun En Ölümü” adlı bir gösteri çekiliyordu.

Bununla birlikte, ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’ne göre, vatozlardan ölüm nadirdir. Bir vatozun zehri (Irwin’de olduğu gibi) sadece vücudun savunmasız bir bölümüne isabet ettiğinde genellikle ölümcüldür. Bu tehlikeli alanlar arasında boyun, karın veya göğüs bulunur. Aksi takdirde, vücudun herhangi bir yerinde bir vatozun dikeniyle temas, denizanası sokmasına benzer bir ağrıya neden olur. Endişelenmenize gerek yok, NPR’ye göre her yıl dünyadaki binlerce insan vatoz yaralanmasından sağ kurtuluyor.

Vatozların kuyruklarında, diğer hayvanlarla temas ettiğinde zararlı bir zehir salan bir diken vardır. 
Vatoz dikeninden gelen bir iğne, denizanası sokmasına benzer ve nadiren de olsa insanlarda ciddi yaralanmalara veya ölüme neden olur.

Vatozlar Manyetik Alanları Tespit Edebilir

Bilim dünyasınca çevrelerindeki hayvanların biyoelektrik alanlarını algılamanın yanı sıra, vatozların ve diğer elasmobranların Dünya’nın manyetik alanının kutupluluğunu algılama yeteneğine sahip olduklarına inanılıyor. Bu kabiliyete manyetoresepsiyon denir.

Aslında bu alanda en ünlü canlı Somon balığıdır. Somon gibi göçmen balıkların hücrelerinde gömülü demir kristalleri veya diğer manyetik metallere sahip olduğunu ve bu materyallerin onların doğdukları akarsulara gitmelerine yardımcı olduğu düşünüyor. Ancak araştırmacılar, vatozlarda ve diğer elasmobranch’larda benzer kristal yapıları henüz bulamadılar. 

Bazı bilim adamları, vatos balığının ampulla Lorenzini’yi yalnızca av avlamak için değil, aynı zamanda Dünya’nın manyetik alanının gücünü, açısını ve sudaki nesneler tarafından üretilen elektrik akımlarının yönünü tespit etmek için de kullanabileceğinden şüpheleniyorlar. 

Newton ve Kajiura, Marine Biology dergisinde 2020’de yayınlanan araştırmalarında, vahşi sarı vatozların (Urobatis jamaicensis) bir ödül yemine ulaşabilmek amacıyla basit bir labirenti geçmek için manyetoresepsiyonu nasıl kullandığını açıkladı. Araştırmacılar, diğer elasmobranch’ların da benzer şekilde manyetik alanları tespit edebileceğini söyledi.

Kajiura, vatozların manyetik algılama yeteneklerinin, rüzgar ve dalga enerjisi gibi deniz enerji teknolojileri daha popüler hale geldikçe hayvanlar için potansiyel olarak sorunlara neden olabileceğini söyledi. Bunun nedeni, bu teknolojilerin elektriği üretildiği yerden karada yaşayan insanların bulunduğu yere taşımak için bir kablo ağına ihtiyaç duyması ve bu kablolar tarafından üretilen elektrik akımının vatozun çevrelerini doğru bir şekilde algılama yeteneğini engelleyebilecek olmasıdır. Newtona göre bu, vatozun beslenme ve göç modellerini bozabilir veya vatozların belirli alanlardan tamamen göç etmesine neden olabilir. Kabloları deniz tabanına gömmek gibi alternatifler muhtemelen çok pahalıya mal olacaktır. Ancak, belirli bir bölgedeki her bir vatoz türünün kabloların varlığından nasıl etkileneceği hala belirsiz.

Vatozlar Tehlike Altında Mı? 

Açık deniz teknolojilerinin vatozlar üzerindeki uzun vadeli etkileri henüz görülmemiş olsa da, bu canlılar hali hazırda hayatta kalmaları için çeşitli başka tehditlerle karşı karşıya. Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından 2014 yılında yayınlanan bir araştırma, gezegendeki vatoz ve köpek balıklarının dörtte birinin yok olma riski altında olduğunu ve köpek balıklarından daha fazla vatozun neslinin tükenme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu keşfetti. 

Araştırmaya göre asıl risk aşırı avlanmaktan kaynaklanıyor. Vatozlar genellikle ticari olarak hedef alınmaz, ancak yüzeyden deniz tabanına kadar büyük trol ağları kullanan balıkçılar tarafından yakalanarak yakalanırlar. 

Ayrıca canlı hayvan ticareti de bu canlıların yaşamına büyük bir engel oluşturuyor. Akvaryum vatoz balığı denilen kavramın insan hayatına girmesinin ardından özellikle cüce vatoz üretimi ve yavru leopar vatozu üretiminin yaygınlaşması ile büyük bir ticaret kapısı haline geldi.

Denizlerimizi Kurtar Vakfı tarafından yapılan araştırmaya göre, tatlı su vatozları insanlardan kaynaklanan kirliliğe karşı savunmasız olabilirken, sarı vatoz gibi deniz türleri de kıyı gelişiminden dolayı habitat kaybına maruz kalıyor. 

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Yorum Yap