1. Ana Sayfa
  2. Doğa
  3. Ufuk Çizgisi: Denizciler, Sanatçılar ve İletişime Etkisi Nedir

Ufuk Çizgisi: Denizciler, Sanatçılar ve İletişime Etkisi Nedir

Ufuk Çizgisi nedir

Ufuk çizgisi ne demektir gibi soruların cevabını zaten biliyorsunuzdur. Yine de konumuza geçmeden kısaca hatırlayalım; Ufuk çizgisi, Dünya’yı gökyüzünden ayıran çizgidir. Engelsiz ufku görmek için en iyi yerlerden bazıları, okyanusun gökyüzüyle kesintisiz bir çizgide buluştuğu kumsallardır. Yukarıdaki fotoğrafta, Venüs ve Ay, Jacksonville, Florida kıyılarında Atlantik Okyanusu ufkunda birlikte yükseliyor.

Ufuk çizgisi resmi; Çin, Şangay
Görsel: NATIONAL GEOGRAPHIC

Çoğunlukla ufuk (ufuk çizgisi de denir) ağaçlar, dağlar veya binalar gibi nesnelerin yüksek olmaları nedeniyle kesintiye uğrar. Bu kesintiye uğramış silüetlere yerel ufuklar denir. Yukarıda, Çin’in Şangay kentinin muhteşem yerel ufku, düzinelerce gökdelen ve birkaç mavnadan daha fazlasını barındırıyor.

Uzaydan ufuk çizgisi resmi.
Görsel: NASA

Gerçek ufuk çizgisi ise, Dünya’nın yarıçapına dik olarak Dünya’nın merkezinden geçen hayali düzlemdir. Yörüngeden bakıldığında, gerçek ufuk çizgisi küreseldir ve Dünya’nın şeklini takip eder.

Denizciler ufuk çizgisini yerlerini bulmak için kullanıyorlardı.
Görsel: NATIONAL GEOGRAPHIC

GPS gibi gelişmiş coğrafi cihazların geliştirilmesinden önce denizciler, konumlarını hesaplamalarına ve okyanusta gezinmelerine yardımcı olmak için ufuk çizgisine güveniyorlardı. Bu adamın kullandığı sekstant, güneşin ufuk çizgisine göre konumunu belirler ve denizcilerin yönlerini ve günün saatini belirlemelerine yardımcı olur.

İki tür ufuk vardır. Bunlar Dünya-gökyüzü ufku ve göksel ufuklar olarak ayrılır. Hem Dünya-gökyüzü hem de göksel ufukların farklı alt ufuk türleri de vardır. Yerel ufuk, coğrafi ufuk ve deniz seviyesi ufku, Dünya-gökyüzü ufuklarının alt türleridir. Astronomik ufuk ve gerçek ufuk, göksel ufuklardır. 

Ufuk Çizgisi ve Önemi

Ufuk çizgisi, havacılık, navigasyon ve sanat gibi alanlarda önemlidir. Pilotlar, havadayken uçağı düz tutmak için ufuk çizgisini kullanır. “attitude flying” adı verilen bir yöntemi kullanarak, uçağın burnu veya ön ucu ile ufuk arasındaki ilişkiyi belirleyerek uçaklarını kontrol edebilirler. Pilotlar, ufku çoğunlukla gökyüzünden (irtifalarını artırarak) veya çoğunlukla yerden (irtifalarını düşürerek) oluşacak şekilde değiştirerek irtifalarını veya uçuş düzenini değiştirebilirler. Küresel konumlandırma sistemi (GPS) cihazları gibi modern araçların piyasaya sürülmesinden önce denizciler, okyanusta gezinmek için ufuk çizgisine güveniyordu. Güneşin ufka olan konumu denizcilere günün hangi saatinde olduğunu ve hangi yöne yelken açtıklarını söylüyordu. Denizciler yönlerini bulmak için geceleri göksel navigasyonu veya ufka göre belirli yıldızların ve gezegenlerin görünümünü kullanırlardı. Dünya dönerken yıldızlar ve takımyıldızları, tıpkı güneş gibi ufukta yükselir ve batar. Farklı takımyıldızlar yılın farklı zamanlarında görünür veya yalnızca belirli yerlerden görülebilir. Örneğin Güney Haçı takımyıldızı’nın yükselmesi, denizcilerin Güney Yarımküre’de olduklarına işaret ediyordu. Ek olarak gök ekvatorunun (ekvatorun gökyüzündeki karşılığı, göğün merkezi) yakınlarında bulunan Orion takım yıldızı, bulunduğu bu merkezi konum sebebiyle Dünyamızın birçok yerinden rahatlıkla görülebilir.

Sanatçılar, resim ve çizimlerde perspektif oluşturmak için ufuk kavramını kullanırlar. Şekilleri daha küçük tasvir edebilmek için ufuk çizgisini kullanarak derinlik yaratır ve yanılmasa oluşturabilirler. Ufuk çizgisi, erken iletişim yöntemleri için de önemliydi. Radyo ve telgraf icat edilmeden önce insanlar yerel ufuktan daha uzakta yer alan kimseyle iletişim kuramıyordu.

Düz Dünya

Birçok insan Orta Çağ’ın sonlarına kadar düz dünya olgusuna inanmaya devam etti. Ufuk çizgisi, Dünya’nın keskin kenarı olarak yorumlandı, ancak kimse ona ulaşmadı.

Ufuk çizgisi ayrıca Dünya’nın bir küre olduğunu kanıtlamaya da yardımcı oldu. MÖ 330 gibi erken bir tarihte, Yunan filozof Aristoteles güneye seyahat ederken güneydeki bazı takımyıldızların ufuktan daha yükseğe çıktığını fark etti. Bu ancak Dünya yuvarlak olsaydı mümkün olabilirdi…

Ufuk Çizgisi Benden Kaç Km Uzakta?

Hiç bir yolculuğa çıktıktan sonra aniden “Ufuk ne kadar uzakta?” diye merak ettiniz mi? Ya da belki gideceğiniz yer deniz feneri olan bir limandır ve merak ediyorsunuzdur “Deniz fenerini ilk gördüğüm an ona ne kadar uzakta olacağım acaba?” (Bu tür şeyleri düşünen azınlıktan olsanız bile şanslısınız, biz de öyleyiz.) Cevabı bizde!

Ufka olan mesafeyi bilmek istiyorsanız, sadece göz yüksekliğinizi bilmeniz gerekir. Bu, gözlerinin su yüzeyinden ne kadar yükseklikle olduğunu içeren mesafedir.

Gözlem noktanız (gözleriniz), gerçek ufuk noktası (baktığınız şey) ve Dünya’nın merkezi tarafından oluşturulan bir üçgene dayanır. Dünyanın yarıçapını bilmek ve göz yüksekliğinizi ölçmek, yalnızca gözleriniz ile ufuk arasındaki mesafeyi bilinmeyen olarak bırakır. Üçgenin ufukta buluşan kenarları gerçekte bir dik açı oluşturduğundan, bu hesaplamanın temeli olarak Pisagor teoremini (a 2 + b 2 = c 2) kullanabiliriz, burada:

• a = Dünyanın yarıçapı (6.378.137 metre.)

• b = ufka olan uzaklık, bilinmiyor

• c = göz yüksekliğiniz (1,7 metre olarak varsayalım)

Yani diyeceğimiz o ki, gözünüzün deniz seviyesinden yüksekliği 1,7 metre ise, ufuk çizgisi size 4,66 kilometre uzaktan başlar.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Yorum Yap