Psikolojide Farkındalık Ne Anlama Gelir?

Ocak 14, 2021
Psikolojide Farkındalık Ne Anlama Gelir?

Farkındalık Nedir ve Nasıl Kazanılır

Psikolojide farkındalık kısaca tipik olarak kişinin düşüncelerini ve duygularını yargılamadan kabul ederken, o anda var olma durumu demektir. Farkındalık genellikle meditasyon ve bazı terapi biçimlerinde uygulanır ve psikolojik araştırmalardan elde edilen birçok bulgu, bireysel farkındalık düşüncesinin stresi azaltma ve psikolojik refahın sağlanması dahil olmak üzere birçok fayda sağlayabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte, araştırmalar, bazı durumlarda farkındalığın olumsuz sonuçlara yol açabileceğini de ortaya koyuyor.

Makalemizde, bilinçli psikolojik farkındalık teriminin ne ifade ettiğini, faydalarını ve olası zararlarını ele alacağız.

Farkındalık Tanımı ve Tarihçesi

Farkındalık uygulaması son yıllarda giderek daha popüler hale gelirken, kökleri binlerce yıl öncesine Hinduizm ve Budizm’e kadar uzanabilir. Hinduizm, yoga ve meditasyon yoluyla farkındalığa bağlıdır, ancak Batı’da Budizm aracılığıyla farkındalığı öğrenenler tarafından popüler hale getirilmiştir. Budizm’de farkındalık, aydınlanmaya giden yoldaki ilk adımdır.

Batı’da psikolojide farkındalık konusunda sık sık adından söz ettiren kişilerden biri, sekiz haftalık Farkındalığa Dayalı Stres Azaltma programı geliştiren ve 1979’da Massachusetts Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde bir farkındalık merkezi kuran Jon Kabat-Zinn’dir. Kendisi, Budizm’i birkaç öğretmenin yanı Kabat-Zinn, Budist farkındalık fikirlerini bilimsel bilimle bütünleştirerek, bu terimi Batı’dakiler için daha erişilebilir hale getirdi.

Kısa süre sonra öz farkındalık, çeşitli yaşlardan insanlarda anksiyete ve bipolar bozukluk gibi zihinsel sağlık sorunlarının tedavisinde başarılı olan Farkındalığa Dayalı Bilişsel Terapi ile klinik ortamlara girdi . Farkındalık Temelli Bilişsel Terapinin, depresyonun nüksetmesinden muzdarip bireyleri tedavi etmek için özellikle değerli olduğuna inanılmaktadır.

Nihayetinde farkındalık, yargılamadan kaçınan bir toplum oluşturmak için önemlidir. Bu duruma ulaşmak için, günlük yaşamdaki belirsizliği azaltma arzusundan vazgeçilmesi gerekir. Bu, kişinin bugünü ve geleceği kontrol etmeye odaklanmasını azaltacak ve kedinin ve diğerlerinin koşullarını değerlendirmeye olan eğilimini ortadan kaldıracaktır. Bu nedenle, farkındalık, üstbiliş geliştirmeyi veya kişinin kendi düşünceleri hakkında düşünme ve anlama yeteneğini de getirir. 

Farkındalığın Yararları

Fonolojik Farkındalık

Araştırmalar, farkındalığın birçok faydası olduğunu göstermiştir. Bunlardan bazıları şunları içerir:

Stresi Azaltır

Çok sayıda çalışma, stresi azaltmak için farkındalık meditasyonu ve farkındalık temelli terapinin etkilerine odaklanmıştır. Örneğin, 2003 yılında kanser hastaları üzerinde yapılan bir çalışmada, artan farkındalığın duygudurum bozukluklarını ve stresi azalttığı gösterilmiştir. Benzer şekilde, 39 farklı çalışmanın meta-analizi de psikolojide farkındalık temelli terapi tedavilerinin kaygıyı azaltmada etkili olduğunu gösterdi. Bunlar ve diğer birçok çalışma, meditasyon veya diğer farkındalık temelli eğitim yoluyla farkındalığı geliştirmenin, insanların duygusal deneyimleri konusunda daha seçici olmalarını sağladığını, olumlu duyguları artırırken stres ve kaygılarını düzenlemelerini ve azaltmalarını sağladığını göstermektedir.

Duygusal Tepkilerde Azalma

Farkındalığın stresi azaltmaya yardımcı olabileceği düşünüldüğünde, duygusal tepkiselliği de azaltabilmesi şaşırtıcı olmamalıdır. Ortner ve meslektaşları tarafından yapılan bir çalışmada, farkındalık meditasyonu uygulayıcılarına duygusal olarak rahatsız edici resimler sunuldu ve ardından ilgisiz tonları sınıflandırmaları istendi. Farkındalık meditasyonu ile daha fazla deneyime sahip olan katılımcılar resimlere pek de güçlü tepki vermediler ve bu nedenle ton kategorizasyon görevine daha iyi odaklanabildiler.

Odaklanmada Artış

Araştırmalar ayrıca farkındalık meditasyonunun odaklanmayı artırabileceğini göstermiştir. In Moore ve Malinowski’nin araştırma , bir grup farkındalığı meditasyon konsantrasyon testlerinde böyle deneyime sahip bir grup ile karşılaştı. Meditasyon yapanlar, tüm dikkat ölçütlerinde meditasyon yapmayanlardan önemli ölçüde daha iyi performans gösterdiler, bu da farkındalığın kişinin odaklanma yeteneğini geliştirdiğini öne sürdü.

Çalışma Belleğinde Artış

Başka bir çalışma, farkındalığın çalışma belleğini de geliştirebileceğini gösteriyor. Jha ve meslektaşları, stresin işleyen hafızayı tükettiği gösterildiğinden, askeri katılımcılar üzerindeki stresli bir görev öncesi dönemde farkındalık meditasyonunun etkisini araştırdılar . Bir grup sekiz haftalık bir farkındalık meditasyon kursuna katıldı, ancak diğerleri katılmadı. Kontrol grubunda çalışma belleği azalırken, farkındalık grubunda en az zamanı farkındalık pratiği yaparak geçirenlerde çalışma belleği azalmış, en çok zaman harcayanlarda ise artmıştır. Farkındalık pratiği için daha fazla zaman harcamak ise olumlu duygulanımdaki artış ve olumsuz duygulanımdaki azalma ile ilişkiliydi.

Daha İyi Sosyal İlişkiler

Araştırmalar ayrıca farkındalığın kişinin duygularını iletme yeteneğini geliştirebileceğini ve ilişkilerde strese başarılı bir şekilde yanıt verebileceğini göstermiştir. Araştırmaya göre, farkındalık uygulamak, ilişki çatışmalarının duygusal etkisini azaltabilir ve bireylerin sosyal durumlarda iletişim kurmasına yardımcı olabilir. Sonuç olarak tüm bu edinilen yetenekler sosyal ilişkilerdeki memnuniyeti artırır. 

Farkındalığın Dezavantajları

Açıkça, farkındalığın kayda değer birçok faydası vardır, ancak bu her derde deva değildir. Bazı araştırmalar, farkındalık uygulamasının olumsuz sonuçlara yol açabileceğini göstermiştir. Örneğin, bir çalışma, farkındalık meditasyonunu takiben, katılımcıların geçmişi yanlış hatırlama ihtimalinin daha yüksek olduğunu ve farkındalığın bazı potansiyel zararları olabileceğini ortaya çıkardı..

Ek olarak bir diğer çalışma, farkındalık araştırmacılarının, farkındalık yoluyla olumsuz zihinsel, fiziksel veya ruhsal tepkilere neden olarak katılımcılara zarar vermemek için dikkat etmeleri gerektiğini öne sürdü. Örneğin, farkındalık meditasyonu, Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) teşhisi konan kişiler için şiddetli anksiyeteye neden olabilir. TSSB’si olanlar, travmalarıyla ilgili düşünce ve duygulardan kaçınma eğilimindedir. Bununla birlikte, farkındalık meditasyonu duygusal açıklığı teşvik eder, bu da TSSB’li bireylerin daha önce kaçındıkları stres faktörlerini deneyimlemelerine ve potansiyel olarak yeniden travmalara yol açmasına neden olabilir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


Daha Fazla Kişisel Gelişim

Üstün Zeka Göstergesi Sarkazm Nedir?

Sarkazm bir nevi hafif alaycılık olarak tanımlanabilir. Bir ifadenin düz ve gerçek anlamının far…

Agnostisizm Felsefesi ve Agnostik Kavramı

Agnostisizm düşüncesini benimseyen bir agnostik, herhangi bir tanrının var olup olmadığını bilme…

Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği (LSAÖ): Nedir, Puanlama ve Değerlendirme

Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği veya diğer adıyla Liebowitz Sosyal Ağ Ölçeği (LSAÖ), sosyal kaygın…

Efsanevi Kaşiflerin Zihinlerinin İçine Yolculuk

Uzayda yürüyen ilk Amerikalı kadın, hem balon hem de güneş enerjili uçaklarla dünyayı dolaşan il…

Plasebo Etkisi: Sahte İlaçlar Beynimizi Nasıl Kandırıyor?

Plasebo etkisi, kullanılan bir ilacın işe yarayacağına kendini inandırmak denebilir. Plasebo, tı…

İdealar Kuramı: Platon Neye İnanıyordu?

İdealar Kuramı ile tanınan Yunan filozof Platon, dünya çapında felsefeye, siyasete ve metafiziğe…

Kendi Kendine Konuşmak Neyin Belirtisidir?

İnsanların birçoğu kendi kendime konuşuyorum diye şikayetlenir ancak bunu kimseye söyleyemez. Pe…

Tükenmişlik Sendromu ve Öğrencilik

Tükenmişlik sendromu, stres ile ortaya çıkan ve genellikle asosyallik, düşük başarı hatta depres…

İlişkinize Zarar Verebilecek 10 Masum Alışkanlık

Birçok insan hala bir ilişkinin başımıza gelen bir şey olduğuna inanıyor. Bu&nbsp…

Kısa Süreli Çözüm Odaklı Terapi: Nedir, Teknikleri ve Örnekleri

Kısa süreli çözüm odaklı terapi, kısaca insanların yaşamındaki sorunları çözmek amacıyla uygulan…

Copy link
Powered by Social Snap