1. Ana Sayfa
  2. Bilim
  3. Olmasaydı Olmazdık: Boşaltım Sistemi

Olmasaydı Olmazdık: Boşaltım Sistemi

Olmasaydı Olmazdık- Boşaltım Sistemi
1

Boşaltım sistemi, vücuttan metabolik atıklar ve toksinlerin atılmasını sağlayan organlardan oluşan, vücut için çok önemli bir yapıdır. Biz insanlarda, kan dolaşımından ürenin ve vücut tarafından üretilen her türlü atığın vücuttan uzaklaştırılması görevini görür. Üre böbrekler aracılığıyla atılırken, katı atıklar ise kalın bağırsak yoluyla atılır.

Boşaltım Sistemine Genel Bakış

İnsanlarda boşaltım sistemini esas olarak böbrekler ve mesane oluşturur, böbrekler üre ve diğer atıkları kandan filtreler ve sonra tüm bu atıklar mesanenin içindeki idrara eklenir. Karaciğer gibi diğer organlar da toksinleri işleme görevi yapsalar da, oluşan atıkları tekrardan kana gönderirler. Toksik maddelerin vücutta birikmemesi için kanı filtreleme görevi tamamen böbreğin işidir. 

Boşaltım sisteminin, atık ürünleri vücuttan atmanın ötesinde bazı işlevleri daha var aslında. İç homeostazın sürdürülmesini destekler. Ayrıca boşaltım sisteminin her bir parçası, kas sistemi ve iskelet sistemi gibi diğer vücut sistemleriyle de etkileşim içindedir. Örnek vermek gerekirse böbrekler, kemiklere daha fazla kırmızı kan hücresi üretmesini belirten bir hormon salgılayabilir.

Peki boşaltım sisteminde bir aksaklık olursa ne olur? Kanda üre birikmesi, toksik bir şoka sebep olabilir. Sonucunda ani kilo verme gibi belirtiler gösterebilir, yaşamayı pek tercih etmeyeceğiniz bir şey olduğunu düşünüyoruz. 

Boşaltım Sisteminin İşlevi

Boşaltım sistemi, deyim yerindeyse sindirim sistemini siperleyen ve dengeleyici bir göreve sahiptir. Bizler vücudumuzu beslemek ve enerji sağlamak için yiyecek ve içecekler tüketirken, boşaltım sistemi ise yediğimiz tüm bu ürünlerin zararlı, toksik kısımlarını ayrıştırıp vücuttan uzaklaştırır. Başlıkta olduğu gibi, adeta vücudumuzun temizlik işçileri gibiler diyebiliriz. 

Vücutta tuz ve su seviyelerini koruyarak vücudumuzun su seviyesini düzenler. Vücutta gereğinden fazla su bulunduğunda, hipotonik idrar olarak uzaklaştırılır. Tuzlu beslendiğimizde veya ter yoluyla su kaybettiğimizde ise vücut sıvılarının ozmolaritesini korumak amacıyla idrarın konsantrasyonunu (koyuluğunu) artırır. 

Boşaltım Sistemi Organları

  1. Böbrekler

Fasulyeye benzer şekliyle böbrekler, karın diyaframının hemen altında bulunur. Yapısındaki nefronlar, kanı filtreler ve atıkları uzaklaştırma görevlerini yerine getirir. Her bir nefron böbreğin dış korteksi ile iç medula arasında kıvrık bir şekildedir ve her birinde farklı aktiviteler meydana gelir.

  • Atık ürünler olan üre, kreatin ve ürik asit gibi toksinleri vücuttan atar
  • Vücudun sıvı elektrolit dengesini düzenler
  • Vücuttaki asit-baz dağılımını dengeler
  • Kan basıncını düzenlemek
  • Alyuvar üretilmesi gerektiğinde, uyarı sinyali göndermek
  1. İdrar Torbası (Mesane)

Mesane, kısacası idrarın vücuttan çıkana kadar konakladığı kese benzeri bir yapıdır. İdrar, üreter adı verilen kanallar yoluyla böbrekten, idrar torbasına aktarılır. İdrarın mesaneden dışarı atılmasını işlemini de üretra adını verdiğimiz bir diğer organ üstlenir.

Mesane duvarları, tamamen kastan oluşur. Ayrıca mesanenin hücreleri, içinde bulunan idrarın miktarına göre şekil değiştirir ve bunu yaparak mesanenin elastik bir yapıda olmasını sağlar.

  1. Karaciğer

Karaciğer, özellikle de azot atıkları için gövdenin ana detoksifiye organıdır. Ayrıca karaciğer hücreleri, amino asitlerden amonyak oluşturan işlevlere sahiptir. Aşırı toksik bir madde olan amonyak, böbreğe taşınmadan önce üreye dönüştürülür. 

Birçok hayvanda, vücuttaki suyun miktarına bağlı olarak azotlu atıklar için amonyak, üre ve ürik asit kullanılır. Amonyak toksik bir yapıda olsa da, rahatlıkla seyreltilip bol su ile vücuttan uzaklaştırılabilir. 

Suya düzenli olarak erişebilen karasal hayvanlarda ise daha düşük toksik etkiye sahip olan üre kullanılır. Ürenin ürik aside dönüştürülmesi için çok az bir suya ihtiyaç duyan kuşlar ve diğer birçok hayvan, bu yöntemi kullanır. 

  1. Kalın Bağırsak

Karaciğerin ayrıştırdığı hemoglobin, ihtiyaç fazlası ilaç, vitamin, sterol ve diğer lipofilik maddelerin uzaklaştırılması için, ilk olarak safra salgısıyla birleşir; ardından dışkı yoluyla vücuttan atılır. Kalın bağırsak da özellikle bu maddelerdeki hidrofobik partikülleri ayrıştırmada rol oynar. 

  1. Deri

Deri ikincil bir boşaltım organıdır diyebiliriz. Dermisteki ter bezleri vücuttaki tuz ve fazla suyun uzaklaştırılmasını sağlar. Ayrıca deride, mumsu lipitleri salgılayan yağ bezleri de mevcut.

  1. Akciğerler ve Solungaçlar

Tüm canlılarda vücuttan atılması gereken en önemli atıklardan biri karbondioksittir. Hücrelerde aerobik solunum sonucunda oluşan karbondioksit, hücrelerden uzaklaştırılır ve kan dolaşımına katılır. Kan akciğerlere veya canlının türüne bağlı olarak solungaçlara ulaştığında, oksijenle yer değiştirir ve karbondioksit atmosfere salınır. Balıklar özelinde ise karbondioksit dışında birçok ürünün atılması içi de solungaçlar kullanılır. 

Boşaltım Sistemi Yapısı

Boşaltım sistemi modeli, her şeyden önce amonyak ve üre gibi azotlu atıkların toksik birikimini önlemek için çok gerekli bir yapıdır. Bununla birlikte, hayvanların boşaltım sistemleri dünya yaşamının başlangıcından bu yana zamanla birçok değişime uğradı.

Balıklarda ve suda yaşayan birçok canlıda boşaltım sistemi oldukça basit bir yapıdadır. Solungaçlar, boşaltım işleminin büyük bir bölümünü tek başına üstlenir. Ayrıca fazla tuz ve birçok atık ürünü atmak için de deri bezleri görevlidir. Tüm bunlara ek olarak, tatlı su ve tuzlu su balıklarının yaşadıkları suyun tuz oranına bağlı olarak böbrek fonksiyonları bazı değişiklikler gösterir.

Böbrek Yetmezliği: Boşaltım Sisteminin Korkulu Rüyası

Boşaltım sistemindeki sorunlar, bazı hastalıkları da beraberinde getirebilir. Örneğin böbrek yetmezliği, kısaca böbreğin kandaki atıkları filtreleyememesi ve sıvı dengesini yönetememesi durumudur. Böbrek yetmezliğinin sebepleri genelde, kılcal damarlara zarar veren diyabet, hipertansiyon gibi hastalıklardır. 

Yetersiz hormondan kaynaklanan şeker hastalığı, vücutta ve kan dolaşımındaki enfeksiyonlar, ilaçlar veya böbrek taşları böbrek verimliliğini ciddi anlamda düşürebilir. Semptomlarına gelecek olursak;

Genelde ilk aşamada bacaklarda hafif şişmeler olur ve böbreğin vücuttaki sıvı dengesini sağlayamadığı gözlemlenir. Böbrek işlevini tam olarak yerine getiremeyeceği için, kanda toksin artışı görülür ve bu da mide bulantısı gibi belirtileri beraberinde getirir. 

Böbrek yetmezliği durumunda, sağlığı korumak için diyet ve yaşam tarzında uzun vadeli bir değişiklik gerekir. Böbrek düşük verimlilikte çalıştığı için, atıkların emilimi için diyaliz makinesi gerekebilir. Ağır durumlarda böbrek nakli önerilir. 

Karaciğer yağlanması, böbrek taşı, mesane kanseri, karaciğer kanseri gibi hastalıklar da boşaltım sistemi organlarında görülen sorunlardan bazılarıdır. 

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Yorum Yap