1. Ana Sayfa
  2. Bilim
  3. Nasıl Biliyoruz: Dünyanın Kendi Ekseni Etrafında Dönüş Hızı Nedir?

Nasıl Biliyoruz: Dünyanın Kendi Ekseni Etrafında Dönüş Hızı Nedir?

Dünyanın Kendi Ekseni Etrafında Dönüş Hızı Nedir
1

Dünyanın (ya da herhangi bir şeyin) ne kadar hızlı hareket ettiğiyle (dönüşüyle) ilgili sorular, “Neye kıyasla?” gibi bir referans çerçevesi olmadığı sürece tam anlamıyla cevaplanamaz. Ancak Dünyanın kendi ekseni etrafında dönüş hızıyla ilgili oldukça somut bilgiler mevcut.

Dünyanın yüzeyinin gezegenin merkezine göre hareketini düşünün. Dünya, yıldız periyodu olarak adlandırılan 23 saat, 56 dakika ve 4.09053 saniyede bir tur atar ve çevresi kabaca 40.075 kilometredir. Böylece, ekvatordaki dünya yüzeyi saniyede 460 metre veya saatte 1609 km hızla hareket eder.

Dünyanın Her Yüzeyi Aynı Hızda Mı Döner?

Dünya daha hızlı dönseydi kilomuz daha düşük olacaktı

Küçüklükte okul çocukları olarak, dünyanın güneşimizin etrafında neredeyse dairesel bir yörüngede hareket ettiğini öğreniriz. Bu rotayı saniyede yaklaşık 30 kilometre veya saatte 107.000 km hız olarak açıklayabiliriz. Ek olarak, güneş sistemimiz (Dünya ve tüm diğer gök cisimleri) galaksimizin merkezinde saniyede 220 kilometre veya saatte 788.000 km hızla dönüyor. Daha büyük ölçekleri düşündüğümüzde, ilgili hızlar kesinlikle çok büyük hale geliyor! Yani dünyanın her bölgesinde bu hız değişecektir, bizim dikkate alacağımız ise ekvator bölgesinin dönüş hızı olmalıdır.

Evrenimizdeki galaksiler de saniyede yaklaşık 1.000 kilometre hızla, bizden yaklaşık 150 milyon ışıkyılı uzaklıkta (bir ışık yılı yaklaşık altı trilyon mil) bir uzay bölgesi olan “Büyük Çekici” bir yapıya doğru yarışıyorlar. Güneşimizden 100 katrilyon kat daha büyük bir kütleye ve 500 milyon ışıkyılı genişliğine sahip olan bu yer, hem görebildiğimiz görünür maddeden hem de göremediğimiz sözde karanlık maddeden oluşan bir yapıdır.

Yukarıda açıklanan hareketlerin her biri, bazı yapılara göre verilmiştir. Dünyanın güneşe göre hareketi güneşe göre kıyaslanırken, yerel galaksi grubumuzun hareketi Büyük Çekim bölgesine göre kıyaslanır. Tam bu noktada şu soru ortaya çıkıyor: Her şeyin hareketini tanımlayabileceğimiz bir evrensel referans var mı? Cevap, Kozmik Arka Plan Gezgini (Cosmic Background Explorer) uydusu tarafından sağlanmış olabilir.

1989’da, COBE uydusu evrenimizin doğumundan bu yana oluşan radyasyon etkisini ölçmek için dünyanın yörüngesine yerleştirildi (yine, dünya referans çerçevesidir!). Evrenimizin ilk zamanları olan son derece sıcak ve yoğun ateş topundan kalan bu radyasyon, kozmik mikrodalga arka plan radyasyonu (CBR) olarak bilinir. CBR şu anda tüm evreni kaplıyor, evrenin mevcut ısısını sağlıyor.

COBE’nin keşiflerinden biri, dünyanın bu CBR’ye göre iyi tanımlanmış bir hız ve yön ile hareket etmekti. CBR evrenin tamamına nüfuz ettiğinden, CBR’yi referans çerçevesi olarak kullanarak nihayet orijinal soruyu tam olarak yanıtlayabiliriz.

Dünya, CBR’ye göre saniyede 390 kilometre hızla hareket ediyor. CBR’ye göre yönü de belirtebiliriz. Bunun için bir gece “Aslan” adıyla bilinen takımyıldızına odaklanalım. Dünya saniyede 390 kilometre gibi baş döndürücü bir hızla Aslan’a doğru ilerliyor. Neyse ki hayatımızın hiçbir döneminde bu takımyıldızına çarpmayacağımız için şanslıyız!

Dünya Kendi Çevresinde Daha Hızlı Dönseydi Ne Olurdu?

İşte Bazı İhtimaller

  • Kilo Kaybı

Dünyanın dönüşünden gelen merkezkaç kuvveti, hızlı bir atlıkarıncanın kenarındaki bir çocuk gibi, sürekli olarak sizi gezegenden uzaklaştırmaya çalışır. Şu an yerçekimi oldukça güçlü ve bizleri yere yapışık tutuyor. Ancak dünya daha hızlı dönecek olursa, merkezkaç kuvveti artacak ve dolayısıyla kütlemiz daha düşük görünecektir.

  • Günlerin Süresi

Dünya ne kadar hızlı dönerse, günlerimiz o kadar kısa olur. Dünyanın dönüşü saatte 1,5 kilometre artacak olursa, gün yaklaşık 1,5 dakika kısalır. Değişim çok küçük olacağı için vücudumuz muhtemelen bunu hissetmeyecektir.

Ancak normalden saatte 160 kilometre daha hızlı dönüyor olsaydık, bir gün yaklaşık 22 saat uzunluğunda olurdu. Yani kısacası her gün saatimizi iki saat geri alarak güne başlamak zorunda kalırdık!

  • Aşırı Şiddetli Kasırgalar

Dünya’nın dönüşü yavaşça hızlanırsa, atmosferi de beraberinde hızlandırır ve günlük meydana gelen rüzgarların şiddeti artış gösterir.

Dünya hiç dönmüyor olsaydı, kuzey kutbundan gelen rüzgarlar düz bir çizgide ekvatora doğru ya da tam tersi yönde eserdi. Ancak dünya dönüyor olduğu için rüzgarların yolu doğuya doğru yön değiştiriyor. Rüzgarların bu eğriliğine Coriolis etkisi denir ve kasırgaya dönüşmesine sebep olan da budur. Ve eğer Dünya daha hızlı dönerse, rüzgarlar doğuya doğru daha fazla yön değiştirecektir. Haliyle kasırgaların şiddeti de artış gösterecektir.

  • Su Dünyası

Dünya saatte 150 kilometre daha hızlı dönseydi, özellikle ekvator bölgesindeki su seviyeleri 35-40 cm yükselecekti.

Dünya, bunun 10 katı kadar yani 1.500 kilometre daha hızlı dönmeye başlasaydı ise tam bir felaket olurdu. Yükselen su seviyeleri özellikle ekvator bölgesini tamamen sularla kaplayabilirdi.

İşleri biraz daha ütopikleştirmesek mi? Dünya, şu an döndüğünden tam 24.000 km daha hızlı dönüyor olsaydı, okyanuslar bir “ters yağmur” oluşturacaktı ve yeryüzü ile gökyüzü arasında gidip gelecekti.

  • Depremler

Dünyamızın dönüş hızı yükselecek olursa, birçok şey gibi fay hatlarındaki hareketliliği de ciddi ölçüde etkileyecektir. Bu durum da tahmin edeceğiniz üzere depremleri ve volkanik faaliyetleri artıracaktır. Böyle bir hız artışından kısa bir süre sonra “dünyanın en büyük depremini” yaşayacaktık ve en şiddetli deprem rekorunu sürekli güncellemek durumunda kalacaktık.

Halihazırda Zaten Hızımız Değişiyor!

İster inanın ister inanmayın, Dünya’nın hızı sürekli olarak dalgalanıyor! Depremler, tsunamiler, büyük hava kütleleri ve eriyen buz tabakalarının tümü, milisaniye düzeyinde de olsa Dünyanın dönme hızını değiştiriyor.

Dünyanın dönüş hızı zamanla değişir. Yaklaşık 4.4 milyar yıl önce, ay Dünya’ya çok büyük bir şeyin düşmesinden sonra oluştu. Yapılan çalışmalara göre Dünya o dönemler çok hızlı dönüyordu ve bir günün uzunluğu sadece 4 saatti.

Ay’ın oluşumundan bu yana Dünya’nın dönüşü, (çoğunlukla ayın gezegenimiz üzerindeki çekim kuvveti nedeniyle) her 10 milyon yılda bir yaklaşık 5 km / saat yavaşlıyor. Bu nedenle, Dünya’nın dönüşünün gelecekte hızlanmaya değil yavaşlaması çok daha muhtemeldir.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Yorum Yap