1. Ana Sayfa
  2. Sağlık
  3. Gluten Nedir? Gluten Hassasiyeti, Faydaları Ve Zararları

Gluten Nedir? Gluten Hassasiyeti, Faydaları Ve Zararları

gluten nedir

Glutensiz diyetler (ülkemizde Canan Karatay Diyeti olarak da bilinir), özellikle gluten intoleransı (hassasiyeti) hakkında farkındalığın artması nedeniyle giderek daha popüler hale geliyor. Buna ek olarak, glütensiz gıda seçeneklerinde hızlı bir artış ortaya çıktı ve glütensiz gıda endüstrisi  son yıllarda eskiye göre yüzlerce kat satış hacmine ulaştı.

Bu makale, gluten hakkında bilmeniz gereken her şeyi, glütenin ne demek olduğu, hangi yiyeceklerde bulunduğunu ve glüten hassasiyeti olanları nasıl etkileyebileceğini öğrenmeniz için rehber olarak hazırlanmıştır.

Gluten Nedir?

Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi bazı tahıllarda doğal olarak bulunan ve resmi olarak prolamin olarak bilinen bir protein ailesidir. Pek çok farklı prolamin, gluten başlığı altında işlenir, ancak bulundukları belirli tahıllara göre daha da sınıflandırılabilirler.

Gluten, birçok fonksiyonel fayda sunar ve birçok gluten içeren gıdanın yumuşak ve çiğnenebilir olmasını sağlar.

Gluten proteinleri ısıtıldığında, gazı esnetebilen ve hapsedebilen elastik bir ağ oluşturarak ekmeklerde, makarnalarda ve diğer benzer ürünlerde optimum kabarmaya ve bu yolla nemin korunmasına olanak sağlar. Bu benzersiz fiziksel özelliklerinden dolayı gluten, birçok işlenmiş gıdada dokuyu iyileştirmek ve nem tutulmasını sağlamak için sıklıkla bir katkı maddesi olarak kullanılır.

Günümüzde glutensiz (gluten free) diyetler her zamankinden daha yaygın olsa da gluten birçok insan için bir sağlık riski oluşturmuyor. Bununla birlikte, çölyak hastalığı olan kişiler glütene karşı hassastırlar ve olası zararı önlemek, olumsuz sonuçlardan kaçınmak için gluteni beslenme programlarından çıkarmaları gerekir.

Hızlı Gerçek: Gluten, belirli tahıllarda bulunan çeşitli proteinler grubudur. Ekmek ürünlerinde çeşitli faydalı işlevler yerine getirir, ancak çölyak hastalığı olanlar buna tahammül edemez.

Gluten İçeren Yiyecekler

Gluten, aşağıdakiler dahil olmak üzere birçok işlenmiş gıdada bulunabilir:

  • Tahıllar: Tam buğday, buğday kepeği, arpa, çavdar, kuskus, irmik, bulgur, buğday tohumu, mir (buğday ve çavdar arasında bir melez)
  • İşlenmiş tahıl bazlı ürünler: kraker, ekmek, ekmek kırıntıları, makarna, buğday içeren erişteler, kurabiyeler, hamur işleri
  • Diğer yiyecek ve içecekler: arpa maltı, malt sirkesi, soya sosu, bazı salata sosları, un, bulyon ve bazı et suları ile koyulaştırılmış soslar veya et suyu, bazı baharat karışımları, aromalı cipsler, bira ve bazı şarap türleri

Gluten, gıda üretiminde genellikle bir kıvam arttırıcı veya dengeleyici olarak kullanıldığından, bir gıdanın gluten içerip içermediği her zaman net değildir. Ayrıca bir gıda, doğası gereği glütensiz olsa bile işleme sırasında glüten ile kontamine olabilir.

Katı bir glütensiz beslenme düzeni uyguluyorsanız ve bir gıdanın gluten içerip içermediğinden emin değilseniz, ambalajı kontrol edin (etiketinde gluten içerip içermediği yazacaktır) veya satın almadan önce üreticiyle iletişime geçin.

Günümüzde glutensiz diyetler oldukça yaygındır.

Yulaf

Glutensiz diyetler söz konusu olduğunda, yulaf biraz muammadır. Yulafın temel sorunlarından biri, buğdayın taşındığı ekipmanlarla taşınıp yine buğdayla ortak makinelerde işlenmesidir. Bu, ürün etiketinde buğday veya glutenden bahsedilmese bile yulafın yapısında glütenin bulunmasına sebep olur.

Ancak buna rağmen, sertifikalı ve glutensiz olarak etiketlenmiş yulaf bulmak kolaydır. Glutensiz yulaf, glutenli ürünlerin işlenmediği ekipman ve tesisler kullanılarak işlenen normal yulaftır.

Bununla birlikte bazı uzmanlar etiketlenmiş olsalar bile, “glutensiz yulaf” diye bir şeyin olmadığını savunuyorlar.

Yulaf, yapısal olarak glutendeki proteinlere çok benzeyen avenin adı verilen bir protein içerir.

İlk araştırmalar, nadir durumlarda glüten intoleransı olan kişilerin küçük bir yüzdesinin, glütene olduğu gibi yulafa da alerjileri olabileceğini ortaya çıkarmıştır. Ancak mevcut bulguların çoğunluğu, glüten intoleransı olan çoğu insanın glütensiz yulafı sorunsuz bir şekilde tolere edebileceğini göstermektedir.

Sonuç olarak yulaftaki avenin proteininin, glüten intoleransı olan kişilerde sindirimi ve bağışıklık fonksiyonunu nasıl etkilediğini daha iyi anlamak için daha fazla araştırmaya ihtiyaç var.

Sorumluluk Reddi: Amacımız, size en alakalı ve güncel bilgileri sağlamaktır. Ancak, hastalıklar, semptomlar, ilaçlar ve maddeler her kişiyi farklı şekilde etkilediğinden, bu bilgilerin olası tüm bilgileri içerdiğini garanti edemeyiz. Bu bilgi, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Olası sorunları, yan etkileri, hastalıkları ve semptomları her zaman tıbbi geçmişinizi bilen bir sağlık uzmanıyla görüşün. Dusge.com’da paylaşılan bilgiler, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Detaylı bilgi için: tıbbi sorumluluk reddi.

Glutensiz Etiket Ne Anlama Gelir?

Diyetinizden gluteni çıkarmak istiyorsanız, bir ürünün işlendiği sırada gluten ile takviye edilip edilmediğini veya yapısına yanlışlıkla karıştığını fark etmek biraz zor olabilir. Bu nedenle birçok devletin sağlık yetkilileri, günümüzde “glutensiz gıda etiketi” düzenlemelerini uygulamaya koymuştur.

Bu etiketler gluten eliminasyonunu çok daha kolay hale getirse de, üründe tamamen gluten bulunmadığı anlamına gelmez.

Amerika Birleşik Devletleri, Avrupa Birliği ve Kanada’da, glüten, ürünün milyonda 20’sinden daha azını oluşturduğu sürece, glutensiz olduğunu belirten etiket taşıyabilir.

Bu eşik (milyonda 20), gluten intoleransı olan kişilerin çoğunun etkilenmeyeceği için seçilmiş ve kabul görmüştür. Ayrıca bazı ülkelerde bu sınır milyonda 3’tür.

Hızlı gerçek:  “Glutensiz gıda” etiketleri birçok ülkede kullanılmaktadır, ancak bu ürünün glutenden tamamen arınmış olduğu anlamına gelmez.

Bazı Hastalıklar Glutensiz Diyet Gerektirebilir

Çoğu insan için glüten güvenli olmasına rağmen, bazı tıbbi durumlar glütensiz bir beslenme düzeni gerektirir:

Çölyak Hastalığı (Gluten Enteropatisi)

Çölyak hastalığı bir kişinin bağışıklık sisteminin, glüten sindirilirken ince bağırsak hücrelerine saldırdığı ciddi bir sorundur. Gluten intoleransının kapsadığı en ciddi hastalıklardandır ve dünya nüfusunun yaklaşık %1’ini etkilediği tahmin edilmektedir.

Birçok benzer hastalık gibi, çölyak hastalığının kesin nedeni belirsizliğini koruyor, ancak genetik sebeplerden kaynaklandığı düşünülüyor.

Çölyak hastalığının henüz kesin bir tedavisi bulunmuyor ve üzerine araştırmalar devam ediyor. Bilinen tek tedavi yolu, gluten içermeyen bir diyet uygulamaktır.

Çölyak Dışı Gluten Duyarlılığı

Çölyak dışı glüten duyarlılığı, çölyak hastalığı veya buğday alerjisi bulunmayan kişilerin diyetlerinden gluten çıkarıldığında, ağır semptomlarının düzeldiği durumdur.

Günümüzde çölyak dışı gluten duyarlılığı hakkında çok az şey biliniyor ancak bunun da bilinen tek tedavisi glutensiz bir diyet uygulamaktan geçiyor.

Buğday Alerjisi

Buğday alerjisi, tam olarak bir gluten intoleransı (hassasiyeti) sayılmasa da oldukça benzer bir durumdur. Buğday alerjileri, yalnızca glütene değil, buğdayın kendisine karşı oluşan bir alerjik rahatsızlıktır. Bu nedenle, buğday alerjisi olan bireyin öncelikle buğdaydan uzak durması gerekir. Ancak arpa veya çavdar gibi buğday içermeyen glutenli besinleri tüketebilir.

Buğday alerjisi olan birçok insan, çoğunlukla glutensiz bir diyet izler çünkü bu iki bileşen (buğday ve gluten) birbiriyle çok yakından ilgilidir ve birçok yiyecekte bir arada bulunurlar.

Gluten Hassasiyetinin Yaygın Semptomları

Gluten intoleransının belirtileri kişiye bağlı olarak çok farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Hatta birçok kişide belirgin bir semptom bile göstermez. Çölyak hastalığı veya çölyak dışı gluten duyarlılığı gibi durumların yanlış tedavi edilmesinin sebebi de budur.

Gluten hassasiyetinin bilinen en yaygın belirtileri şunlardır:

  • Sindirim sorunları: ishal, şişkinlik, karın ağrısı, kabızlık, sindirim dokusu iltihabı
  • Deri problemleri: döküntü, egzama, deri iltihabı
  • Nörolojik sorunlar: kafa karışıklığı, yorgunluk, anksiyete, uyuşma, depresyon, odaklanma güçlüğü ve konuşma güçlüğü
  • Fizyolojik sorunlar: kilo kaybı, bağışıklık fonksiyonunda azalma, osteoporoz, baş ağrıları, anemi

Herhangi bir şekilde gluten intoleransınız olduğundan şüpheleniyorsanız, gluteni diyetinizden çıkarmadan önce bir sağlık uzmanına danışmalısınız. Çünkü çölyak hastalığı gibi glutenle ilgili sorunlar için uygulanan bazı test prosedürleri, halihazırda glütensiz bir diyet uyguluyorsanız yanlış sonuçlar verebilir

Dahası, gluten hassasiyeti gibi görünen bazı semptomlar, tamamen başka bir sorunun belirtileri olabilir. Bu nedenle atılacak ilk adım, semptomlarınızı bir uzmanla tartışmak olmalıdır.

Sonuca gelirsek, glütensiz diyetler günümüzde her zamankinden daha popüler, ancak glutenin ne olduğu ve hangi durumlarda tamamen uzak durulması gerektiği konusunda birçok kafa karışıklığı mevcut.

Gluten, buğday, arpa ve çavdar gibi tahıllarda doğal olarak bulunan çeşitli proteinleri ifade eder ve glütenin içeriğinde sağlıksız olarak görülebilecek bir şey bulunmaz, ancak çölyak hastalığı, çölyak dışı glüten duyarlılığı veya buğday alerjisi gibi bazı tıbbi rahatsızlıkları olan kişiler, ciddi yan etkilere neden olabileceğinden ötürü vital glutenden kaçınmalıdır.

Gluten hassasiyetinin semptom aralığı çok geniştir ve sindirim sorunları, iltihaplı cilt ve birçok nörolojik sorunu içerebilir. Glüten intoleransınız olduğundan şüpheleniyorsanız, kalifiye bir sağlık uzmanına danışmanız önerilir.

Bu Yazıya Tepkiniz Ne Oldu?

Yorum Yap