Evrenin Başı: Big Bang (Büyük Patlama) Teorisi Nedir?

Ekim 2, 2020
Evrenin Başı: Big Bang (Büyük Patlama) Teorisi Nedir?

Big Bang teorisi kozmologların, 14 milyar yıl önce gerçekleşen evrenin oluşumunu anlama girişimlerini temsil eden ve evrenin varlığının büyük bir patlamayla başladığını savunan teoridir.

Birçok insan “Büyük Patlama” terimini farklı şekillerde kullanır. Ancak genelde, evrenin gözlemlenebilir kısmının, başlangıçta yoğun ve sıcak bir durumdayken; patlamanın ardından büyümeye başladığı ve soğuduğu şeklinde açıklanır. Bu açıklama, kozmosun genişlediği fikrine, biyolojide güçlü olanın hayatta kalmasına benzer geniş bir ilkeye dayanıyor.

Klasik Big Bang Teorisini Kim Buldu?

Teori, ilk kez 1922 senesinde Alexander Friedman tarafından öne sürülmüştü. O dönemler birçok bilim insanı bunu kabullenmese de günümüzde çoğunluk, Alexander Friedman’ın büyük patlamasına inanıyor.  

Edwin Hubble, 1929’da yaptığı gözlemlerde hem Samanyolu dışında başka galaksilerin var olduğunu, hem de dev ışınların devamlı gerildiğini gösterdiğinde bu düşünce yavaş yavaş ciddiye binmeye başlamıştı. Bu bulgular, uzay teleskoplarıyla izlenen galaksilerin Dünya’dan uzaklaştığının bir kanıtıydı.

Çağdaş bir Belçikalı fizikçi olan George Lemaitre, Hubble ve diğerlerinden gelen bu verileri, evrenin genişlediğinin bir kanıtı olarak yorumladı; Einstein’ın, o dönemler yayınlanan genel görelilik alan denklemlerine göre de olası görülen bir olasılıktı. Geçmişi düşünürken bir anda Lemaitre, galaksilerin birbirinden uzaklaşmasının “ilkel atom” olarak adlandırılan olayla birlikte başlamış olması gerektiği sonucuna vardı.

Lemaître’nin fikri için modern terimin ilk halka açık kullanımı aslında bir eleştirmenden (İngiliz astronom Fred Hoyle) geldi. 28 Mart 1949’da Hoyle, genişlemenin devamlılığı için maddeyi yaratan ebedi bir evren teorisinin savunması sırasında bu ifadeyi ortaya çıkardı. Hoyle, “Evrendeki her şeyin, milyarlarca yıl önce yaşanan büyük bir patlamayla yaratıldığı” fikrinin mantıksız olduğunu söyledi. 

Bulutlu bir plazma (maddenin dördüncü hali plazmadır), devam eden 378.000 yıl boyunca evreni doldurdu ve soğudukça elektronların ve protonların nötr hidrojen atomları oluşturmasını sağladı. O zamandan beri mikrodalga radyasyonları oluşturan bu olay sırasında yayılan ışık, araştırmacıların doğrudan incelediği bilinen en eski kanıttır. Birçok araştırmacı kozmik mikrodalgaların, büyük patlamanın en büyük kanıtı olduğunu düşünüyor.

Büyük Patlama Hakkında Güncellemeler

Ancak kozmologlar evrenin ilk anlarına geri döndüklerinde (simülasyon yoluyla), gizem çözüldü. Genel görelilik denklemleri, sınırsız ısı ve yoğunluğun bulunduğu anı (tekillik) ön plana çıkardı. O an ortaya çıkan müthiş sıcaklık ve yoğunluğa sahip dalgalanmalar, farklı özelliklere sahip gökyüzü şeritlerine neden oluyordu. 

Enflasyon (şişme) teorisinin, günümüzde birçok rakip modeli mevcut. Evrenin bu kadar hızlı genişlemesine neden olan şey hakkında hiç kimse çok fazla bilgisi olmasa da, bu teori CMB (kozmik mikrodalga arkaplan ışınımı)’yı açıklayabiliyor olmasından ötürü oldukça popülerleşti: enflasyon (şişme), küçük dalgalanmaları (bugünün galaksi kümelerine dönüşen) korurken, büyük dalgalanmaları düzleştirdi. 

Enflasyon (Şişme) Teorisinin Ötesinde

Son zamanlarda yapılan araştırmalar, enflasyon teorisinin kozmik anlatısında bazı eksiklikler olduğunu ortaya çıkardı. Steinhardt ve diğerlerinin çalışmaları, enflasyonun bazı bölgelerde (gözlemlenebilir evrenimiz gibi) durduğunu, ancak diğerlerinde devam ettiğini ve Steinhardt’ın belirttiği gibi “akla gelebilecek her kozmolojik özellik kümesine” sahip bir dizi ayrı bölge ürettiğini öne sürüyor. Birçok fizikçi bu multiverse (çoklu evren) söylemini tatsız buluyor, çünkü konuyla ilgili birçok “gözlemlenemeyecek ve ispatı pek mümkün olmayan” tahmin yapılıyor.

Deneysel yönden kozmologlar, enflasyonun küçük sıcaklık ve yoğunluk değişimleri oluşturması gibi, CMB’de ortalama bir galaksi boyutlarında yerçekimi dalgaları üretmesini bekliyor. Mevcut araştırmalar tüm bunları tespit etmek için yeterli görülse de, ilkel uzay-zaman dalgalanmaları henüz tam anlamıyla ortaya çıkarılamadı.

Birçok araştırmacı, hala kabul gören bazı enflasyon modellerini ortadan kaldırabilecek veya bunları doğrulayabilecek, daha kesin sonuçlu CMB (kozmik mikrodalga arkaplan ışınımı) ölçümlerini bekliyor. Bununla birlikte diğer fizikçiler, kozmosun pürüzsüz yapısını hiç bir sorun olarak görmüyorlar.

Deneyciler daha hassas deneyler yaparak çabalarken, bazı teorisyenler evrenin düzlük problemi için başka yollar aramak için enflasyon düşüncesinden uzaklaştılar. Örneğin Steinhardt, başlangıç saatini daha da geriye iten ve patlamanın (big bang) ardından başlayacak genişleme için zemin hazırlayan, daha önceki bir daralma dönemini ele alan bir “büyük sıçrama” modeli üzerinde çalışıyor. 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


Daha Fazla Uzay

Uzaylılar Görünmez Bir Formda Aramızda Olabilir Mi?

Britanya’nın ilk astronotu ve günümüzde Londra Imperial College’da kimyager olan Halen Sharman; …

Bilim İnsanlarına Göre Galaksimizdeki Uzaylı Irkları Sayısı Tam 36!

Küçük yeşil uzaylı ırkları gelmesin hemen gözünüzün önüne. Hatta geniş ve yıldızlar arası s…

Eğer Evren Genişliyorsa, Nereye Genişliyor?

Fizik derslerimizde evrenin devamlı genişlemekte olan bir yapı olduğundan bahsederiz, sanki dışı…

Karanlık Madde Nedir? Cevaplanmamış En Büyük 8 Soru

Karanlık Madde Nedir? Cevaplanmamış En Büyük 8 Soru. 1930’larda Fritz Zwicky adlı İsviçreli bir …

Olbers Paradoksu: Uzay Neden Karanlık?

Soru: Olbers Paradoksu Nedir? Uzay Neden Karanlık? Gece Gökyüzü Neden Karanlık? …

Meteor Yağmuru ve Türleri: Nelerdir ve Ne Zaman Olur?

Meteor yağmuru (göktaşı yağmuru), bir gezegenin yeryüzünden görülebilen ve çok kısa bir süre içi…

Güneş Sisteminde Halkası Olan Gezegenler Hangileridir?

Halkası olan gezegenler dediğimizde akıllara ilk gelen şey Satürn ve onun göz alıcı halkalarıdır…

Kuzeyin Yıldızı Ursa Major (Büyük Ayı Takımyıldızı)

Ursa Major, gökyüzünün kuzeyinde görünen bir takımyıldızıdır. “Büyük Ayı” olarak da bilinir ve t…

Dünya’nın Manyetik Alanı Değişiyor Mu?

Dünya’nın manyetik alanı değişiyor mu? Evet! Hemde neredeyse her an. Dünyanın manyetik alanı ort…

Güneş Sistemi ve Ötesini Keşfetmek İçin Ne Kadar Hızlı Roketler Gerek?

NASA ve Elon Musk’ın Mars hayallerini bilmeyenimiz yoktur. Uzun yolculuklar yapan keşif araçları…

Copy link
Powered by Social Snap