Agnostisizm Felsefesi ve Agnostik Kavramı

Eylül 30, 2021
Agnostisizm Felsefesi ve Agnostik Kavramı

Agnostisizm düşüncesini benimseyen bir agnostik, herhangi bir tanrının var olup olmadığını bilmediğini iddia eden kimsedir. Birçok insan bu bilinemezcilik düşüncesinin ateizme bir alternatif olduğunu düşünse de, agnostiklere göre ateistlerin inançları da pek mantıklı değil. Kesin konuşmak gerekirse, agnostisizm bilgi ile ilgilenir ve onlara göre bilgi, teizm veya ateizme bağlı olmayı gerektirmez.

Agnostik Nedir? Agnostisizm Ne Demektir?

Agnostik kelime anlamı: bilgisi olmayan, emin olmayan birey olarak belirtilir. Kelime, farklı konularda bilgisiz olunduğunu belirtmek için de kullanılabilir, ancak bu oldukça nadirdir. Örneğin herhangi bir konuyu bilmediğinde, “bu konuda agnostiğim” diyerek belirtebilirsiniz, ancak bu kullanım genelde agnostisizmle özdeşleştiği için insanlara garip gelebilir.

Agnostik kelimesinin bu tür kullanım alanlarına rağmen, agnostisizm terimi tek bir şekilde kullanılır ve o da şu an konumuz zaten: Herhangi bir tanrı var mı, yok mu? Bu soruya net bir şekilde cevap veremeyip, bilmediğini söyleyenler agnostik olarak kabul edilir. Bilgisi olduğunu söyleyenler ise teizm (tanrının olduğunu düşünenler) veya ateizmi (tanrının olmadığını düşünenler) destekleyenlerdir.

Agnostisizm Yalnızca Kararsız Olduğunuz Anlamına Gelmez

Agnostisizm

Agnostisizm hakkındaki kafa karışıklığı, insanlar agnostiklerin sadece tanrının var olup olmadığı konusunda kararsız olduğunu varsaydığında ortaya çıkar. Bu varsayım doğru olsaydı, agnostisizmin ateizm ile teizm arasında bir tür “üçüncü seçenek” olduğu sonucuna varmak doğru olacaktı. Ancak bu tip varsayımlar doğru değildir.

Bu durum hakkında yorum yapan Gordon Stein, “Ateizm ve Agnostisizm’in Anlamı” adlı makalesinde şunları yazdı:

“Açıktır ki, eğer teizm bir Tanrı inancı ise ve ateizm tanrı inancının olmaması ise, üçüncü bir düşünce veya orta yol mümkün değildir. Kişi bir Tanrı’ya ya inanabilir ya da inanmayabilir. Bu nedenle, agnostizm, ne tanrıyı onaylar; ne de ‘tanrı yok’ der. İki düşünceyi de desteklemez. Agnostik olmak, tanrının var olup olmadığının bilinemeyeceğini savunmaktır.”

Bu nedenle, agnostikler tanrıyla ilgili bir konu hakkında yargılama yapan kişiler değil, tanrının varlığının veya yokluğunun bilinemeyeceğini ve dolayısıyla hiçbir yargıya varılamayacağını hissettiğini belirten kişilerdir. Benzer şekilde, bir kişinin bir Tanrı’ya inanmaması ve aynı anda bunun bilinmesinin mümkün olmadığını düşünmesi (yani agnostik olması) mümkündür. Bu kişiler de ateist agnostik olarak tanımlanır. Evrenin varlığının ardında bir gücün varlığına inanmaları da mümkündür, ancak birey, aynı anda bununla ilgili kesin bir yargıda bulunamayabilir. Evet, kulağa biraz garip gelecek ancak bu kişiler de teistik bir agnostik olacaktır. Agnostik çeşitleri bu gibi farklı kavramlara ayrılır.

Felsefi Agnostisizm

Felsefi olarak agnostisizmin iki ayrı ilkeye dayandığı düşünülür. İlk ilke, dünya hakkında bilgi edinmek için deneysel ve mantıksal araçlara dayandığı için epistemolojiktir. İkinci ilke ise etik açıdan yapılan bir değerlendirme, çünkü felsefe, ne kanıtla ne de mantıkla açıklayamayacağımız şeyleri yapmamamızı önerir.

Öyleyse, eğer bir kişiye göre bir tanrı varsa ve bu iddiasını kesin dille tanımlayamıyorsa, kendisini “agnostik” olarak tanımlayabilir. Bu agnostisizmin etik boyutudur, net şekilde ateist olmanın veya teist olmanın şu anda bildiklerini haklı çıkaramamasından kaynaklanır.

Bu düşüncede olan birinin ne bildiğine veya düşündüğüne dair bir fikrimiz olsa da, aslında neye inandığını bilmiyoruz kesin olarak bilemeyiz. Robert Flint’in 1903 tarihli “Agnostisizm” adlı kitaplarında açıkladığı gibi, agnostisizm:

“…din hakkında değil, bilgiyle ilgili bir teoridir. Bir birey, Müslümanlık, Yahudilik veya Hristiyanlığı destekleyip aynı zamanda agnostik olabilir. Aynı zamanda bir ateist Tanrı’nın varlığını kesin dille reddedebilir ve bu durumda ateizmi dogmatiktir ve agnostik değildir. Ya da tanrının varlığına dair hiçbir kanıt algılamadığı ve kanıt olarak ileri sürülen argümanları geçersiz bulduğu gerekçesiyle bir Tanrı olduğunu kabul etmeyi reddedebilir. Bu durumda bu kişinin ateizmi agnostik değil, eleştireldir. Yani bir ateist aynı anda agnostik olabilir veya tamamen Tanrıya inanmayan bir ateist olabilir.”

Tüm bu anlattıklarımıza göre agnostizm yani bilinemezcilik, ateizm ile teizm arasında gidip gelen bir alternatif “üçüncü seçenek” değildir: onun yerine her ikisiyle uyumlu olabilen ayrı bir düşüncedir.

Hem İnananlar Hem De Ateistler İçin Agnostisizm

Nitekim, kendilerini ateist ya da teist olarak gören insanların çoğunluğu, kendilerini agnostik olarak da nitelendirebilirler. Örneğin, bir teistin inancında kararlı olması, aynı zamanda belli araştırmalar yapıp zamanla bu düşüncesini değiştirdiği durumlar da alışılmadık bir durum değildir. İnsanlar öğrendiklerini yorumlayarak düşüncelerini değiştirebilirler.

Dahası, tanrılarının var olduğunu düşünen ve inanan her teistte, bir dereceye kadar agnostiklik olması mümkündür. Tüm bunlar, tanrı varlığına inanan kişinin aynı zamanda düşünen bir birey olduğunu ve sorguladığını gösterir.

Kısacası, teist veya ateistliği körü körüne yaşamak makul olmayabilir, inancınız ne olursa olsun sorgulayıp kendi benliğinizi keşfetmek, sizin için en makul yol olacaktır.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir


Daha Fazla Kişisel Gelişim

Düşünmek İçin Dile İhtiyacımız Var mı?

Dil, birbirimizle iletişim kurmamızı sağlar. İnsan olarak tüm ilerlememizi iletişimle elde …

Covid’den Sinirleri Bozulanlar İçin: Yoga Nedir? Ne İşe Yarar

Yogayı duymayan tek bir kişi olduğunu düşünmüyoruz doğrusu, ancak birçok kişinin bildiği sadece …

Öğrenilmiş Çaresizlik Nedir? Nasıl Yenilir ve Belirtileri Nelerdir?

Öğrenilmiş çaresizlik, bir kişinin tekrar tekrar stresli bir durum yaşamasından sonra ortaya çık…

Psikanalitik Kuram ve Psikanaliz: Nedir, Dönüm Noktaları ve Giriş

Psikanaliz, kökeni Sigmund Freud’un çalışmalarına ve teorilerine dayanan bir dizi psikolojik teo…

Öfke Kontrolü: Sakinleşmenize Yardımcı Olacak 11 Yöntem!

Öfke kontrolü açısından başarısız olmak, pişman olduğunuz şeyleri söylemek, çocuklarınıza bağırm…

Araştırma: Kaygınızı Azaltmanıza Yardımcı Olacak 10 Şarkı

Bazı müzikleri / şarkıları dinlerken ruh halinizin değiştiğini; üzüldüğünüzü, öfkelendiğinizi ya…

Halo (Hale) Etkisi Fenomeni Nedir? Örnekler ve İşleyiş

Hale etkisi olarak da tanınan Halo etkisi (halo effect) fenomeni, hayatımızın neredeyse her alan…

Doğru Kariyer Seçimi İçin Kendinize Sormanız Gereken 5 Soru

Kariyerinizi seçmeniz gerektiğinde pek çok farklı seçenek arasından sizin için en ideal olanı se…

Mutluluk Nedir? Mutlu Olmak Hakkında Her Şey!

Bu makalemizde, birçok insanın ne anlama geldiğini bilmediği ve aradığı şey olan “mutluluk nedir…

Benjamin Franklin Etkisi: İyilik İstemenin Önemi

Benjamin Franklin, fakir bir şamdan üreticisinin 17 çocuğundan 8’iydi. Doğal olarak ABD’nin kuru…

Copy link
Powered by Social Snap